Van 3D-model tot bouwplaats: wat doet een constructief ontwerper bij Nobleo?

Een brug, tunnel of viaduct begint met keuzes. Hoe groot wordt de overspanning? Welk type constructie past daarbij? Hoe sluiten onderdelen op elkaar aan? En hoe zorg je dat alle technische disciplines samen één kloppend ontwerp vormen? Minstens zo belangrijk: kan wat je bedenkt straks buiten ook daadwerkelijk worden gebouwd?

Dat is het speelveld van onze constructief ontwerpers Rik Kardol en Jelle Verbers. Zeven jaar geleden begonnen Rik en Jelle als stagiairs bij Nobleo. Daarna deden ze hier ook hun afstudeeronderzoek en gingen ze niet meer weg. Inmiddels werken ze al vijf jaar steeds zelfstandiger aan complexe infraprojecten. Ze maken ontwerpkeuzes, stemmen dagelijks af met constructeurs en de uitvoering en begeleiden inmiddels ook zelf stagiairs en junioren.

“Als ik op een verjaardag moet uitleggen wat we doen, zeg ik: wij ontwerpen bruggen, tunnels, viaducten en andere civiele constructies in 3D”, vertelt Rik. Klinkt overzichtelijk. Maar achter zo’n 3D-model gaat een flinke technische puzzel schuil.

Zelf iets durven neerzetten

Hoeveel vrijheid je als constructief ontwerper hebt, verschilt per project en per ontwerpfase. In een voorlopig ontwerp (VO) ligt er nog relatief veel open en ben je bezig met het opzetten en onderzoeken van oplossingen. In het definitief ontwerp (DO) worden keuzes verder uitgewerkt. In het uitvoeringsontwerp (UO) duik je juist steeds verder de details in die buiten nodig zijn om de constructie daadwerkelijk te kunnen maken. Ook je ervaring bepaalt hoeveel je zelf al kunt invullen.

Als starter werk je nauw samen met een ervaren constructeur of ontwerper. Na vijf jaar herkennen Rik en Jelle steeds meer patronen. Ze kunnen beter inschatten welke afmetingen logisch zijn, zien eerder waar een detail aandacht vraagt en zetten zelf alvast een oplossingsrichting in het model. Dat hoeft niet direct de definitieve oplossing te zijn.

“Als je niets maakt, kan een constructeur er ook geen opmerkingen op geven”, vertelt Jelle. “Ik probeer daarom iets neer te zetten waarvan ik denk dat het de beste oplossing is. Daarna bespreek je het en ga je finetunen.” Juist door zelf eerst na te denken, ontstaat een inhoudelijker gesprek. Soms blijkt een keuze goed te zijn. Soms moet er iets worden aangepast. Beide leveren nieuwe kennis op. Het is een manier van werken die past bij hoe we bij Nobleo naar ontwerpen kijken: initiatief nemen, technisch onderbouwen en vervolgens samen tot de beste oplossing komen.

Een ontwerp is pas echt goed als het buiten gebouwd kan worden

Een belangrijk deel van het werk van Rik en Jelle gebeurt achter een beeldscherm. Maar het resultaat ligt buiten. Daarom zijn onze constructief ontwerpers ook wekelijks op de projectlocatie te vinden.

Rik en Jelle werken op dit moment allebei aan het project OVT, de openbaar vervoer terminal als onderdeel van het programma Zuidasdok, gelegen in Amsterdam Zuid. Gemiddeld zijn ze twee dagen per week op locatie. Daar werken ontwerpers, constructeurs, werkvoorbereiders en verschillende andere disciplines dicht bij elkaar. Zo kun je sneller en makkelijker dingen afstemmen en hoor je ook waar anderen mee bezig zijn.

“Wanneer ik twijfel of een detail buiten ook praktisch en uitvoerbaar is, dan loop ik even bij de werkvoorbereider langs en stel mijn vragen”, vertelt Jelle. “Dan gaan we het gesprek aan en komen we samen tot de beste oplossing.” Want een detail kan constructief kloppen en in de praktijk toch lastig uitvoerbaar zijn. Is er voldoende ruimte om iets te plaatsen? Kan de uitvoering erbij? In welke volgorde moet iets worden gebouwd? En werkt de oplossing die in het model logisch lijkt buiten net zo goed? Precies daar komen voor Rik en Jelle techniek en uitvoering samen.

Hoe direct die verbinding soms kan zijn, merkte Jelle tijdens een acht dagen durende buitendienststelling van het trein- en wegverkeer op Amsterdam Zuid in de zomer van 2023. Na het openleggen van een bestaande situatie kwamen nieuwe inmeetgegevens beschikbaar. Daarmee moest de positie van ankers van de opleggingen opnieuw worden bepaald.

“Volgens mij zat ik rond vier uur ’s nachts die opleggingen opnieuw in te tekenen”, vertelt Jelle. “We moesten heel precies bepalen waar ze kwamen. Er was weinig ruimte en er was hoge tijdsdruk, omdat er uiteindelijk een dek van ongeveer zeventig meter op zijn plek moest worden geschoven.” Geen situatie waarin je kunt zeggen: we kijken er maandag nog eens rustig naar. Je tekent. Je controleert. Nog een extra controle. En door, zodat ze buiten verder konden!

“Als het daarna succesvol geplaatst is, geeft dat wel echt een heel voldaan en trots gevoel.” Voor Jelle laat zo’n moment goed zien waarom hij graag dicht bij de uitvoering werkt. Je ziet niet alleen een model groeien, maar ook wat er vervolgens buiten mee gebeurt.

Van VO tot UO: je komt je eigen keuzes weer tegen

Voor Rik was de N206 Europaweg een project waarin hij veel verschillende kanten van het vak leerde kennen. Hij werkte er aan meerdere objecten en doorliep verschillende ontwerpfasen: van VO en DO tot UO. Daardoor zag hij keuzes die hij eerder zelf had gemaakt later terugkomen in een steeds gedetailleerder ontwerp.

“Dan kom je jezelf soms weer tegen”, vertelt Rik. “Je ziet in het UO iets terug wat je zelf in het VO of DO hebt bedacht. Dan begrijp je ineens waarom het belangrijk was om bepaalde zaken toen al goed vast te leggen.” Juist dat vindt hij heel leerzaam. Een keuze in een vroege ontwerpfase heeft gevolgen voor wat iemand maanden later in het uitvoeringsontwerp moet uitwerken. Door meerdere fasen mee te maken, ga je die gevolgen steeds eerder herkennen. Die kennis neem je vervolgens automatisch mee naar een volgend ontwerp, waardoor je steeds beter wordt.

Daarnaast werkte Rik op de N206 aan verschillende soorten objecten en constructies. Dat maakt het vak volgens hem breed. Op een groot project als OVT kun je langere tijd diep in één complexe omgeving duiken. Op andere projecten krijg je juist in korte tijd verschillende objecten en technische vraagstukken voor je kiezen. “Er komt altijd wel weer iets voorbij waarvan je denkt: dat heb ik nog niet eerder gedaan.” En juist daardoor blijven ze leren en ontwikkelen. Want ja, we zitten ‘pas’ 5 jaar in het vak.

Revit leer je vooral door het te doen

Veel van hun ontwerpen bouwen Rik en Jelle op in Revit. Toch kwamen ze niet bij Nobleo binnen als volleerde Revit-gebruikers. Tijdens hun opleiding hadden ze er maar beperkt mee gewerkt. Bovendien was die ervaring vooral gericht op de bouwkundige toepassing van het programma.

Rik: “Tijdens mijn opleiding dacht ik bij Revit echt: wat is dit voor programma? Tijdens mijn stage leerde ik pas hoe je het civiel gebruikt. Toen merkte ik dat het eigenlijk heel anders werkte dan ik dacht.” Het echte leren begon op het project: naast een ervaren ontwerper, met een bestaand voorbeeld en vooral door zelf veel te oefenen en te proberen. Die ervaring gebruiken we inmiddels om nieuwe ontwerpers sneller op weg te helpen. Binnen Nobleo is een eigen Revit-basiscursus opgesteld voor stagiairs en junioren, gericht op de civiele praktijk. Zo kunnen nieuwe collega’s eerst een goede basis opbouwen en daarna steeds verder leren binnen hun project.

Ook automatisering speelt een steeds grotere rol. Rik en Jelle verdiepten zich bijvoorbeeld in Dynamo en Python om terugkerende handelingen slimmer uit te voeren. Niet omdat een constructief ontwerper programmeur moet worden. Wel omdat ook daar dezelfde nieuwsgierigheid achter zit: als je iets regelmatig doet, kan het dan sneller en slimmer?

Van zelf vragen stellen naar anderen begeleiden

Dat ze in vijf jaar veel hebben geleerd, merken Rik en Jelle misschien wel het sterkst aan de junioren en stagiairs die ze nu zelf begeleiden. Waar zij ooit naast een ervaren ontwerper zaten met hun eerste model, zijn zij nu degenen die feedback geven, uitleggen waarom een detail op een bepaalde manier wordt opgebouwd en iemand uitdagen om eerst zelf over een oplossing na te denken. En daar leren ze zelf opnieuw van. “Je doet sommige dingen automatisch”, zegt Rik. “Maar als je het aan iemand moet uitleggen, moet je ineens weer nadenken: waarom doe ik dit eigenlijk zo? Om iets makkelijk uit te kunnen leggen, moet je het zelf goed begrijpen.”

Hun advies aan starters is inmiddels ook een stuk eenvoudiger dan vijf jaar geleden: stel vragen. Rik weet nog goed dat hij in het begin een vraag soms bewaarde totdat hij iemand weer zag, omdat hij niet wilde storen of dacht dat hij het antwoord misschien al hoorde te weten. “Nu denk ik: pak gewoon de telefoon. Als je duidelijk kunt vertellen wat je al hebt uitgezocht en waar je tegenaan loopt, helpt iemand je vaak in een paar minuten verder.”

Volgens Jelle helpt het dat er binnen Nobleo altijd wel iemand is die een vergelijkbaar vraagstuk eerder heeft gezien. Een ervaren ontwerper, constructeur of collega die even met je meekijkt. Iedereen kent elkaar, de lijnen zijn kort en de deur staat altijd open. Daardoor is er altijd wel iemand bereid om mee te denken of te helpen. Die open en collegiale sfeer maakt het volgens Rik en Jelle extra prettig om bij Nobleo te werken.

Nog genoeg om te ontwerpen

Voelen Rik en Jelle zich na vijf jaar ervaren? Ze zijn geen junioren meer, maar er valt nog heel veel te leren. “Gelukkig krijgen we binnen Nobleo volop mogelijkheden om ons te ontwikkelen. Ook onderling met collega’s organiseren we regelmatig kennissessies om ons verder te verdiepen.” Er staan nog genoeg constructies en technieken op hun lijstje voor de toekomst. Voor Rik staat een grote, herkenbare brug hoog op de bucketlist. Niet alleen vanwege de techniek, maar vooral vanwege het idee dat je er later zelf overheen kunt rijden.

Voor Jelle geldt hetzelfde. “Ik vind het gewoon heel vet om te kunnen zeggen: dit heb ik gemaakt.” Misschien vat dat hun vak uiteindelijk wel het beste samen. Je begint met eisen, schetsen, berekeningen en een leeg 3D-model. Je overlegt, puzzelt, past aan en werkt details steeds verder uit. Tot wat eerst alleen op je scherm bestond, uiteindelijk buiten staat. En dan kun je zeggen: Daar heb ik aan meegewerkt!